Svi znamo za ruzmarin, ali malo ko zna koliko vredi: Naučnici iz Srbije otkrili tajnu njegovog dragocenog ulja

Ruzmarin je jedna od najpoznatijih aromatičnih biljaka, koju mnogi koriste kao začin, ukras u bašti ili sastojak tradicionalnih preparata. Međutim, iza njegovog karakterističnog mirisa krije se i ozbiljan ekonomski potencijal. Eterično ulje ruzmarina koristi se u kozmetičkoj, prehrambenoj i farmaceutskoj industriji, a njegova količina i hemijski sastav mogu značajno da zavise od uslova u kojima biljka raste.

Upravo time bavili su se naučnici iz Srbije, koji su sproveli istraživanje kako bi utvrdili na koji način sunčeva svetlost utiče na prinos i kvalitet eteričnog ulja ruzmarina.

Teme za vas

Rezultati istraživanja, objavljeni 15. oktobra 2026. godine u međunarodnom naučnom časopisu "Horticulturae", pokazali su zanimljiv paradoks: ruzmarin može da razvije više biljne mase kada je zaštićen od direktnog sunca, ali to ne znači da će proizvesti i više dragocenog eteričnog ulja.

Istraživanje sprovedeno na jugu Srbije

Eksperiment je tokom 2025. godine sproveden u selu Moravac, na jugoistoku Srbije, a u njemu su učestvovali istraživači sa Poljoprivrednog fakulteta Univerziteta u Prištini sa privremenim sedištem u Kosovskoj Mitrovici, Tehnološkog fakulteta Univerziteta u Nišu i Naučnog instituta za prehrambene tehnologije u Novom Sadu.

Naučnici su ispitivali kako različiti uslovi osvetljenja utiču na razvoj ruzmarina, njegov prinos i sastav eteričnog ulja. Biljke su gajene u tri različita režima: na otvorenom prostoru, ispod crvenih mreža za zasenjivanje i ispod mreža biserne boje.

Iako se zaštitne mreže često koriste u poljoprivredi kako bi se smanjilo izlaganje biljaka jakom suncu i visokim temperaturama, rezultati su pokazali da njihova primena kod ruzmarina nije nužno ekonomski opravdana.

Više biljke, ali manje ulja

Najzanimljiviji rezultat odnosio se na razliku između količine proizvedene biljne mase i koncentracije eteričnog ulja.

Ruzmarin uzgajan ispod crvenih mreža dao je približno 38 odsto više suve biljne mase nego biljke na otvorenom. Kod mreža biserne boje povećanje je iznosilo čak 53 odsto. Međutim, kada su naučnici analizirali sadržaj eteričnog ulja, dobili su potpuno drugačiju sliku.

Kod ruzmarina uzgajanog bez zasenjivanja sadržaj eteričnog ulja iznosio je 2,50 mililitara na 100 grama suvog biljnog materijala.

Ispod crvenih mreža ta vrednost pala je na 1,73 mililitra, dok je kod mreža biserne boje iznosila svega 1,69 mililitara. To znači da su biljke koje su rasle na direktnoj sunčevoj svetlosti imale znatno veću koncentraciju eteričnog ulja.

Koliko ulja može da se dobije sa hektara?

Istraživači su izračunali i procenjeni prinos eteričnog ulja po hektaru. Kod ruzmarina uzgajanog na otvorenom on je iznosio 22,28 litara po hektaru. Ispod crvenih mreža procenjeni prinos bio je 21,28 litara, dok je ispod mreža biserne boje dostigao 23,10 litara po hektaru.

Iako je poslednja vrednost nešto veća, razlike nisu bile dovoljne da bi se dodatna ulaganja u zasenjivanje opravdala samo povećanjem prinosa ulja.

Zaključak istraživača bio je da ruzmarin, kao mediteranska biljka prilagođena intenzivnoj sunčevoj svetlosti, uglavnom ne zahteva dodatno zasenjivanje radi proizvodnje eteričnog ulja.

Za poljoprivredne proizvođače to je važan podatak, jer pokazuje da veći prinos zelene mase ne mora automatski da znači i veću količinu proizvoda koji ima tržišnu vrednost.

U čemu je vrednost ruzmarinovog ulja?

Eterično ulje ruzmarina predstavlja složenu mešavinu prirodnih jedinjenja koja određuju njegov miris, osobine i potencijalnu industrijsku primenu. U analiziranim uzorcima najzastupljenije jedinjenje bio je 1,8-cineol, poznat i kao eukaliptol, čiji se udeo kretao između 31,5 i 32,5 odsto.

Među važnim sastojcima bili su i alfa-pinen, kamfor i borneol.

Naučnici su ustanovili da zasenjivanje ne utiče samo na ukupnu količinu ulja, već i na njegov hemijski sastav. Tako je kod biljaka uzgajanih ispod mreža zabeležen manji udeo kamfora, ali i slabija antioksidativna aktivnost u laboratorijskim ispitivanjima.

To je važno jer kvalitet eteričnog ulja ne zavisi isključivo od njegove količine, već i od odnosa pojedinih hemijskih komponenti. Različite industrije mogu zahtevati različite karakteristike ulja, zbog čega način uzgoja postaje važan deo proizvodnog procesa.

Može li ruzmarin biti isplativ posao u Srbiji?

Ruzmarin se tradicionalno povezuje sa mediteranskim područjem, ali istraživanje sprovedeno na jugu Srbije pokazuje da se ova biljka može proučavati i proizvoditi i u domaćim agroekološkim uslovima.

Njegova komercijalna vrednost ne završava se prodajom svežih ili sušenih grančica. Ruzmarin može biti sirovina za proizvodnju eteričnih ulja, biljnih ekstrakata, kozmetičkih preparata, mirisnih proizvoda i dodataka prehrambenoj industriji.

Ipak, proizvodnja eteričnog ulja zahteva dodatnu preradu, odgovarajuću opremu, kontrolu kvaliteta i pronalaženje kupaca. Zbog toga se tržišna cena ulja ne može poistovetiti sa zaradom proizvođača.

Isplativost zavisi od troškova podizanja zasada, prinosa, raspoložive tehnologije za destilaciju, kvaliteta finalnog proizvoda i uslova prodaje. Upravo zbog toga rezultati domaćih naučnika imaju praktičnu vrednost.

Oni pokazuju da ulaganje u dodatnu zaštitu biljaka ne mora doneti i veću ekonomsku korist, naročito ako se povećanje biljne mase ne pretvori u odgovarajući rast proizvodnje eteričnog ulja.

Sunce kao važan saveznik

Istraživanje je pokazalo da direktna sunčeva svetlost ima važnu ulogu u stvaranju eteričnog ulja ruzmarina. Biljke koje su rasle na otvorenom imale su najveću koncentraciju ulja i izraženiju antioksidativnu aktivnost u laboratorijskim testovima.

Iako su zaštitne mreže povećale količinu biljne mase, ukupni prinos ulja po hektaru ostao je približno sličan.

Za proizvođače aromatičnog i lekovitog bilja, ova saznanja mogu biti korisna prilikom planiranja zasada i izbora tehnologije uzgoja. A za sve one koji ruzmarin poznaju samo kao mirisni začin, istraživanje naučnika iz Srbije otkriva koliko je složena proizvodnja ulja koje se dobija iz ove naizgled sasvim obične biljke.

(Telegraf Biznis)