Simbol nekadašnje SFRJ pao na najniže grane: Div nekada zapošljavao 23.000 radnika, a sad traži SLAMKU SPASA

Fabrika obuće Borovo decenijama je bila simbol privrednog razvoja Slavonije, Hrvatske i nekadašnje Jugoslavije. Nastala je još u tridesetim godinama 20. veka, stradala je u dva rata i promenama u poslovanju, da bi danas proizvodila u skromnom obimu tražeći novog poslovnog partnera. Kombinat Borovo u svoja je zlatna vremena zapošljavao oko 23.000 radnika - danas ih je petstotinjak - i nalazi se u 99,99 postotnom državnom vlasništvu.

Borovo je osnovao češki industrijalac Tomaš Bata.

Teme za vas

"Premda kao trgovačko društvo Bata cipele i koža d.d Zemun-Zagreb postoji od 1921. godine, proizvodnja kod nas počinje 7. juna 1931. u magazinu Slovačke dunavske plovidbe, kolokvijalno znane kao Češka agencija, u blizini tadašnje nove luke. Paralelno Bata kupuje 70 hektara susednih parcela na kojima planira izgradnju fabrike sa naseljem," kaže za Index Toni Roca, viši kustos i voditelj Kulturno-istorijske zbirke Gradskog muzeja Vukovar.

Borovo je značajna industrijska baština

"Kolonija dr. Jana Antonina Bate postala je naš prvi i najveći primer idealnoga grada moderne. Do 1933. u njoj živi 196, a tri godine kasnije 1.818 žitelja. Izgrađen je društveni dom i radnički restoran, dve električne energane, ambulanta, stadion, tenisko i rukometno igralište, kupalište na Dunavu, kino-dvorana, biblioteka, vrtić, osnovna i srednja škola. Sredinom novembra 1932. počele su da izlaze prve fabričke novine u državi, a od 1938. u etru je Radio Borovo. Od juna 1934. sportski je aerodrom povezan redovnim linijama sa Beogradom i Zagrebom, kasnije Gracom i Bečom," dodaje Roca.

Foto: Shutterstock

Profesor na Arhitektonskom fakultetu u Zagrebu Zlatko Karač kaže za Index:

"Prostorna organizacija satelitskoga grada temelji se na doslednome funkcionalnom odvajanju proizvodno-industrijskog dela smeštenog uz luku i železnicu te stambene zone i prostora za rekreaciju u zaleđu. Koncept samog naselja izveden je iz humanih postulata vrtnoga grada, s geometrijskim rasporedom slobodnostojećih stambenih jedinica unutar parkovnog pojasa, bez izražene pojedinačne parcelacije. Prema tipskom obrascu Batinih zlinskih industrijskih blokova proizvodne su hale oblikovane u duhu avangardne rane moderne."

Pred početak Drugog svetskog rata naselje broji oko 2.000 žitelja, a fabrika 4.650 zaposlenih. Fabrika je preobrazila Vukovar iz administrativno-zanatskoga u industrijski centar regije. Nakon 1945. Borovo se ubrzano razvijalo i postalo industrijski div.Proizvodili su gumeno-tehničku robu, PVC obuću te otvarali nove pogone. Dograđivano je i obližnje radničko Borovo Naselje – 1960. izgrađen je olimpijski bazen, 1967. kino te 1977. sportska dvorana. 1970. Borovo počinje intenzivno da izvozi svoje proizvode. Na početku izvoz iznosi 1,34 miliona dinara, dok deceniju potom raste na 428 miliona dinara ili 105 miliona američkih dolara. Godine 1972. izgrađen je pogon Nova pneumatika dok je 1979. započela izgradnja nove Alatnice.

"Borovo 1980-ih doseže novi zenit sa oko 23.800 zaposlenika. Tada se u Kombinatu na godišnjem nivou proizvodilo 23 mil. pari obuće, 12.500 t gumeno-tehničke robe i preko 580.000 auto-guma. Trgovačka mreža je imala 620 prodavnica. Zlatno doba je završilo u drugoj polovini 1980-ih kada su se javili problemi sa prekomernim brojem zaposlenih, smanjenom produktivnošću i konkurentnošću, a kulminiralo je devastacijom u Domovinskom ratu, gubitkom tržišta te pojavom globalnih igrača koji diktiraju tržišne uslove," objašnjava kustos Toni Roca.

Zgrade Borova se kao spomenik arhitekture, urbanizma i pejzažne umetnosti od 2008. nalaze na listi u nacionalnom Registru kulturnih dobara. Kulturno-istorijska celina Bata-ville zaštićena je kao nepokretno kulturno dobro s opaskom kako je ista najvredniji primer među novo planiranim gradovima građenim u duhu rane moderne na području srednje Evrope.

Borosane i Startasice

Foto: Privatna arhiva

Najpoznatiji proizvodi Borova svakako su namenska obuća Borosana koja se proizvodi od 1968. te sportska obuća Startas koja se pojavila 1976. Svoju je najveću popularnost stekla kao službena obuća Univerzijade u Zagrebu 1987., kada se prodavalo oko pet miliona pari patika na godinu.

Startasice su ponovo počele da se proizvode nakon 2007. godine.

Borovo je sarađivalo sa poznatim svetskim kompanijama kao što su Puma, Salamander, Semperit i Pirelli, po licenci kojih je od 1980. proizvodilo i klinasto remenje. Imalo je predstavništva u Zagrebu, Beogradu i Ljubljani te Minhenu.

"Na početku Domovinskog rata Borovo se uključilo u organizaciju odbrane Vukovara snabdevajući električnom energijom Ratnu bolnicu, vodovod te veća gradska skloništa. Poslovanje preduzeća prestalo je 1991., a od 1992. do mirne reintegracije 1998. uprava Borova delovala je u Zagrebu, a proizvodnja u Donjem Miholjcu. Kada 1998. Borovo ulazi u posed svoje imovine u Vukovaru, organizuje se kao poslovna grupa i počinje sa proizvodnjom obuće i gumeno-tehničke robe na matičnoj lokaciji. Godine 2008. proizvodnja kožne obuće preseljena je u novoobnovljenu i tehnološki opremljenu zgradu Obućara nova," navodi Toni Roca.

Prema podacima poslovnih portala, Borovo danas ima petstotinjak zaposlenih i posluje sa gubitkom. U javnosti se pojavila informacija kako je singapurska kompanija Eureka Investment izvršila "dubinsko snimanje" preduzeća Borovo d.d. zbog interesa za partnerstvom. Objavljeno je kako je i Centar za restrukturiranje (CERP) službeno pozvao jednog strateškog investitora u Borovo, uz ugovor o tajnosti.

Na upit Indexa, CERP nije pojasnio o čemu se radi.

"Danas Borovo d.d. nastavlja svoju proizvodnu tradiciju, zadržavajući prisutnost na tržištu i oslanjajući se na dugogodišnju prepoznatljivost brenda. Time i dalje ima važnu ulogu u privrednom i društvenom životu Vukovara i regije. Borovo nije samo industrijski subjekt – ono je deo identiteta Vukovara i simbol industrijske tradicije Hrvatske, sa jasnom ambicijom daljeg razvoja i uključivanja u moderne privredne tokove.", Bio je odgovor koji je dobila redakcija.

(Telegraf Biznis/Index.hr)