Voćarska mapa Evrope se menja, Srbija među novim favoritima: Kapital već stiže u moderne zasade

Klimatske promene donose sve veće probleme evropskim voćarima, ali bi istovremeno mogle da promene raspored snaga na kontinentu i otvore prostor za nove investicije u Srbiji. Dok tradicionalni proizvođački regioni na jugu Evrope postaju sve izloženiji ekstremnim temperaturama i nedostatku vode, pogodniji uslovi postepeno se pomeraju prema centralnoj i istočnoj Evropi.

Među zemljama koje bi mogle da iskoriste novu voćarsku mapu kontinenta nalazi se i Srbija, gde su već vidljiva ulaganja u moderne zasade jabuke.

Teme za vas

To pokazuje novi izveštaj RaboResearch, istraživačko-analitičkog centra holandske Rabobank grupe, koji analizira kako rast temperatura, dostupnost vode i promena sezonskih obrazaca menjaju proizvodnju voća u Evropi. Kako prenosi Agronews, Srbija se u analizi izričito pominje zajedno sa Poljskom i Slovačkom kao zemlja u kojoj se ulaže u savremene zasade.

Voće se neće samo "preseliti" na sever

Promena ne znači da će jabuke, breskve ili drugo voće jednostavno nestati iz tradicionalnih evropskih regiona i preseliti se nekoliko stotina kilometara severnije.

RaboResearch procenjuje da bi do 2050. pojedini delovi centralne i istočne Evrope mogli klimatski sve više da podsećaju na današnje značajne voćarske regione. Ali odgovarajuća temperatura predstavlja samo prvi uslov.

Za ozbiljnu proizvodnju potrebni su kvalitetno zemljište, dovoljno vode, infrastruktura, radna snaga, znanje, logistika i pristup tržištu. Upravo zbog toga nova klimatska slika Evrope ne znači automatski i dobitak za svakog proizvođača koji se nađe u povoljnijem području.

Srbija već privlači ulaganja

Za Srbiju je posebno zanimljiv deo analize koji se odnosi na jabuku.

RaboResearch navodi da su u istočnoj Evropi već prisutne investicije u moderne zasade, a među primerima su Srbija, Poljska i Slovačka. Potencijal ovog dela Evrope povezuje se i sa mogućnošću razvoja velikih, savremenih i zaštićenih proizvodnih sistema, kao i nižim troškovima rada.

To bi za domaće voćarstvo mogla da bude značajna razvojna prilika, ali samo pod uslovom da klimatsku prednost prati ozbiljno ulaganje.

Savremeni voćnjak sve manje podrazumeva samo sadnice i zemljište. Navodnjavanje, praćenje vlage u zemljištu, protivgradne i zasenjujuće mreže, zaštita od mraza, nove sorte i podloge postaju praktično sastavni deo proizvodnje.

Voda postaje možda najvrednija investicija

Tu se pojavljuje i jedan od najvećih problema budućeg voćarstva.

Voda postaje neophodna za prilagođavanje klimatskim promenama, ali istovremeno postaje sve manje pouzdan resurs.

Zaštita od mraza orošavanjem, na primer, može biti veoma efikasna, ali zahteva velike količine vode i odgovarajuću infrastrukturu. Isto važi za navodnjavanje tokom sve češćih sušnih i ekstremno toplih perioda.

Zbog toga pitanje konkurentnosti više neće zavisiti samo od jednog proizvođača i njegovog voćnjaka. Sve važniji postajaće akumulacije, sistemi za navodnjavanje i ukupno upravljanje vodnim resursima.

Klima pravi novu podelu među proizvođačima

Promene već ostavljaju trag na evropskoj proizvodnji.

Kasni mrazevi, suše, visoke temperature i prekomerne padavine poslednjih godina donosili su velike oscilacije prinosa. Proizvodnja jabuke u Evropskoj uniji je 2024. pala za 11 odsto nakon problema sa mrazom u Poljskoj, Nemačkoj i Austriji.

Rizik se pritom ne završava berbom. Visoke temperature mogu da utiču na veličinu i kvalitet ploda, pojavu ožegotina i bolesti, ali i na njegovu sposobnost čuvanja. Zbog toga hladnjače, skladištenje i preciznije upravljanje voćem nakon berbe postaju deo iste investicione priče.

Najveća prepreka, međutim, možda neće biti tehnologija. Većina potrebnih rešenja već postoji, ali nisu jednako dostupna svim proizvođačima. Moderno navodnjavanje, zaštita od grada i mraza, mreže, novi zasadi i skladišni kapaciteti zahtevaju ozbiljan kapital.

Veći i izvozno orijentisani proizvođači lakše mogu da podnesu takve investicije i rasporede rizik, dok mali proizvođač često zavisi od jednog voćnjaka, jedne kulture i jedne sezone.

Koje prednosti grade novu voćarsku mapu?

Zbog toga bi nova voćarska mapa Evrope mogla da napravi još jednu podelu: ne samo između toplijeg juga i hladnijeg istoka i severa, već između proizvođača koji imaju sredstva da se prilagode i onih koji ih nemaju.

Za Srbiju se tako otvara zanimljiva prilika. Povoljniji položaj na budućoj klimatskoj mapi može privući kapital, ali će stvarnu prednost imati samo proizvodnja iza koje stoje voda, savremena tehnologija, skladištenje i siguran put do tržišta.

(Telegraf Biznis/Agronews)