Hronika crnog zlata: Ko je vladao svetskom naftom šest decenija? Jedna zemlja promenila odnos snaga

Svetska naftna industrija doživela je ogromne promene tokom poslednjih šest decenija. Države koje su nekada dominirale proizvodnjom izgubile su deo svoje prednosti, dok su nove tehnologije omogućile uspon drugih proizvođača. Zanimljiva animacija, zasnovana na podacima Energy Institute, pokazuje kako se od 1965. do 2025. godine menjala lista najvećih svetskih proizvođača nafte.

Na početku posmatranog perioda Sjedinjene Američke Države bile su jedan od ključnih proizvođača nafte, dok su Sovjetski Savez i Saudijska Arabija postepeno jačali svoje pozicije na globalnom tržištu.

Teme za vas

Tokom sedamdesetih i osamdesetih godina prošlog veka, proizvodnja nafte postala je jedno od najvažnijih pitanja svetske ekonomije. Naftne krize, političke promene i odluke velikih proizvođača uticale su na cene energenata, međunarodnu trgovinu i privredni razvoj brojnih država.

U narednim decenijama menjala se i lista najvećih proizvođača, što se posebno jasno vidi na animiranom grafikonu koji prati godišnje promene proizvodnje.

Američki povratak na vrh

Jedan od najvećih preokreta dogodio se tokom 21. veka, kada su Sjedinjene Američke Države zahvaljujući razvoju tehnologija horizontalnog bušenja i hidrauličkog frakturiranja značajno povećale proizvodnju nafte.

Ovaj tehnološki napredak omogućio je eksploataciju nalazišta koja ranije nisu bila ekonomski isplativa i doprineo velikom rastu američke proizvodnje.

Prema podacima Energy Institute za 2025. godinu, SAD su proizvodile prosečno 21,07 miliona barela nafte dnevno, čime su zauzele ubedljivo prvo mesto u svetu.

Na drugoj poziciji nalazila se Saudijska Arabija sa 11,41 milion barela dnevno, dok je Rusija proizvodila približno 10,49 miliona barela.

Među najvećim proizvođačima našle su se i Kanada, sa 6,16 miliona barela, i Iran, sa približno 5,06 miliona barela dnevno.

To znači da je američka proizvodnja bila gotovo dvostruko veća od saudijske, što pokazuje razmere promena koje su se dogodile na svetskom energetskom tržištu.

Kako su se menjale naftne sile?

Saudijska Arabija decenijama je imala izuzetno važnu ulogu na svetskom tržištu, zahvaljujući velikim rezervama i mogućnosti prilagođavanja proizvodnje.

Sovjetski Savez bio je jedan od najvećih proizvođača tokom druge polovine 20. veka, dok je nakon njegovog raspada Rusija nastavila da zauzima značajno mesto među vodećim naftnim državama.

Posebno je zanimljiv i razvoj Kanade, čija je proizvodnja rasla zahvaljujući eksploataciji naftnog peska, dok su pojedine tradicionalne naftne zemlje tokom različitih perioda beležile velike oscilacije.

Istovremeno, na globalnom tržištu pojavili su se novi značajni proizvođači, među kojima se poslednjih godina izdvajaju Brazil i Gvajana.

Šest decenija promena u jednom videu

Dinamička vizualizacija objavljena na društvenoj mreži X prikazuje promene u proizvodnji nafte iz godine u godinu, počev od 1965. pa sve do 2025. godine.

Podaci su izraženi u barelima dnevno, a omogućavaju da se prati kako su pojedine zemlje napredovale ili gubile pozicije na svetskoj listi.

Važno je naglasiti da podaci obuhvataju širu kategoriju proizvodnje nafte, uključujući sirovu naftu, kondenzate i tečne ugljovodonike izdvojene iz prirodnog gasa, zbog čega se rezultati mogu razlikovati od statistika koje prate isključivo sirovu naftu.

Iako se energetski sektor sve više okreće obnovljivim izvorima, nafta i dalje zauzima izuzetno važno mesto u svetskoj ekonomiji.

A pogled na poslednjih 60 godina pokazuje da vodeća pozicija na ovom tržištu nije trajno zagarantovana nijednoj zemlji, bez obzira na veličinu njenih rezervi ili nekadašnji uticaj.

(Telegraf Biznis)