Lice prevare: Bio je simbol uspeha, zarađivao je milijarde, kući ga vratili sa lisicama na rukama

Godinama je Čen Dži u Kambodži bio poznat kao simbol preduzetničkog uspeha. Kineski investitor stigao je u zemlju relativno mlad i bez velikog javnog profila, a zatim je za svega nekoliko godina izgradio ogromno poslovno carstvo u nekretninama, bankarstvu i turizmu. U Pnom Penu finansirao je humanitarne projekte, stipendije i donacije za državne institucije, pojavljivao se na javnim događajima uz političku elitu i predstavljao se kao filantrop koji pomaže transformaciji kambodžanske ekonomije. Njegova kompanija Prince Group gradila je nebodere, luksuzne stanove i tržne centre, a Čen je postao jedno od najpoznatijih imena u poslovnim krugovima zemlje. Tek mnogo kasnije počele su da se pojavljuju optužbe da je iza tog javnog imidža zapravo stajala jedna od najvećih međunarodnih mreža internet prevara.

Uspon investitora i javni imidž filantropa

Priča o njegovom usponu i padu u mnogo čemu liči na scenario kriminalističkog trilera. Čen Dži rođen je 1987. godine u kineskoj pokrajini Fudžijan, regionu iz kojeg potiče veliki broj preduzetnika i migranata koji su poslednjih decenija poslovne prilike tražili širom jugoistočne Azije. U mladosti je vodio internet kafiće i gejming centre, a prvi ozbiljniji novac zaradio je upravljajući privatnim serverima za onlajn igre namenjene kineskim igračima. Takve platforme često su nudile modifikovane verzije popularnih igara i privlačile veliki broj korisnika, ali su u pravnom smislu bile u sivoj zoni. Kada su kineske vlasti početkom 2010-ih počele da suzbijaju takve servere, Čen je napustio Kinu i preselio se u Kambodžu, zemlju koja je tada aktivno privlačila strane investitore i nudila relativno jednostavne uslove za dobijanje državljanstva i pokretanje poslovanja.

Teme za vas

U Kambodži je Čen brzo pronašao priliku. Godine 2014. dobio je državljanstvo kroz program za strane investitore, a ubrzo potom osnovao kompaniju Prince Real Estate. U trenutku kada je Pnom Pen prolazio kroz snažan građevinski bum, njegovi projekti postali su sve vidljiviji deo gradske panorame. Neboderi, tržni centri i luksuzni apartmani nicali su širom grada, a Prince Real Estate ubrzo je prerasla u mnogo veći konglomerat poznat kao Prince Holding Group, koji je ulagao u nekretnine, bankarstvo, turizam i finansijske usluge. U tom periodu Čen je izgradio reputaciju jednog od najagresivnijih investitora u zemlji, čoveka koji ulaže milijarde dolara i koji ima ambiciju da transformiše Pnom Pen u regionalni finansijski centar.

Kako je njegovo bogatstvo raslo, rasle su i jačale političke veze. Bloomberg piše da je Čen donirao milione dolara državnim institucijama i humanitarnim organizacijama, uključujući kambodžanski Crveni krst, a njegova kompanija donirala je i vozila nacionalnoj policiji. Takva velikodušnost donela mu je prestižnu titulu "Neak Oknha", počasni naziv koji u Kambodži označava osobu izuzetnog bogatstva i uticaja koja je značajno doprinela državi kroz donacije. U jednom trenutku imenovan je i savetnikom tadašnjeg premijera Hun Sen, koji je zemljom vladao gotovo četiri decenije. Za mnoge posmatrače, Čen je bio tipičan primer novog talasa azijskih investitora koji su poslednjih godina ulagali u kambodžansku ekonomiju i ubrzali njenu urbanizaciju.

Kako je nastajala mreža globalnih prevara

Ipak, paralelno sa tim javnim uspehom razvijala se i mnogo mračnija priča. Američki istražitelji i međunarodne organizacije počeli su da otkrivaju veze između Čenovih poslovnih operacija i mreže takozvanih "scam" centara u jugoistočnoj Aziji. Prema optužnici američkog Ministarstva pravde, Čen Dži bio je ključna figura u sistemu internet prevara poznatih kao "pig butchering". Reč je o sofisticiranom modelu prevare u kojem prevaranti mesecima grade odnos sa potencijalnom žrtvom – često kroz lažne romantične veze ili investicione savete – pre nego što je ubede da uloži velike sume novca u nepostojeće kriptoinvesticije.

Takve operacije često su se odvijale iz posebnih kompleksa u Kambodži i drugim delovima jugoistočne Azije. U tim centrima radili su ljudi koji su, prema izveštajima organizacija za ljudska prava, ponekad bili primorani na rad nakon što su prevarom dovedeni u zemlju. Mnogi su dolazili iz Kine, Indonezije, Pakistana i drugih zemalja, verujući da dolaze na posao u IT sektoru ili digitalnom marketingu, da bi kasnije bili prisiljeni da učestvuju u prevarama. Prema američkim tužiocima, Čenova mreža generisala je milijarde dolara prihoda, a u nekim periodima navodno i do 30 miliona dolara dnevno.

Novac, kriptovalute i paralelni finansijski sistem

Novac stečen takvim prevarama potom je prolazio kroz složenu mrežu kompanija i bankovnih računa širom sveta, često završavajući u kriptovalutama. Upravo su kripto-transakcije bile jedan od ključnih tragova koje su istražitelji pratili godinama. Godine 2025. američke vlasti zaplenile su 127.271 bitkoin povezan sa Čenovim operacijama – jednu od najvećih zaplena kriptovaluta u istoriji. U trenutku zaplene ta količina vredela je oko 15 milijardi dolara.

Optužnice i finansijski dokumenti pokazivali su da je Čenova mreža koristila stotine kompanija registrovanih u različitim jurisdikcijama kako bi prikrila poreklo novca. Računi su se, prema navodima tužilaca, otvarali u bankama u Singapuru, Tajvanu, Južnoj Koreji i drugim finansijskim centrima, a novac se koristio za kupovinu luksuznih nekretnina, automobila i jahti. Sam Čen živeo je život globalnog milijardera, posedovao luksuzne stanove u Londonu, Singapuru i Tajpeju, putovao privatnim helikopterom i vozio luksuzne limuzine poput Mercedesa-Majbaha.

Godinama su vlasti u različitim državama dobijale upozorenja o sumnjivim transakcijama povezanim sa njegovim poslovima. Banke su podnosile izveštaje o sumnjivim finansijskim aktivnostima, novinari su počeli da objavljuju istraživačke tekstove o "scam" centrima u Kambodži, a organizacije za ljudska prava upozoravale su na prisilni rad u tim kompleksima. Ipak, Čenove političke veze u Kambodži činile su ga gotovo nedodirljivim. Prema nekim analitičarima, vlasti u drugim državama dugo su oklevale da pokrenu direktnu akciju protiv njega jer bi to moglo izazvati političke tenzije sa Pnom Penom.

Politička zaštita, pritisak i konačni pad

Situacija se počela menjati 2025. godine kada su Sjedinjene Američke Države i Velika Britanija uvele sankcije protiv Čena i njegovog poslovnog carstva. Američko Ministarstvo finansija tada je saopštilo da je reč o ogromnoj međunarodnoj mreži sajber prevara, a američko tužilaštvo podiglo je optužnicu za prevaru i pranje novca. Nakon toga vlasti u više azijskih država počele su da zamrzavaju imovinu povezanu sa njegovim kompanijama i pokreću sopstvene istrage.

Konačni preokret dogodio se početkom 2026. godine. Kambodžanske vlasti objavile su da su Čen Dži i još dvojica kineskih državljana uhapšeni i izručeni Kini, nakon što mu je prethodno oduzeto kambodžansko državljanstvo. Kineska državna televizija objavila je snimak njegovog dolaska u zemlju, na kojem se vidi kako policajci izvode Čena iz aviona sa lisicama na rukama i crnom kapuljačom preko glave pre nego što ga odvode u pritvor.

Ubrzo nakon njegovog hapšenja, kambodžanske vlasti počele su da zatvaraju delove poslovnog carstva koje je izgradio. Pojedini projekti nekretnina morali su da obustave prodaju, a banka povezana sa njegovim konglomeratom završila je u likvidaciji. Istovremeno, hiljade radnika počele su da napuštaju centre za internet prevare u Kambodži, mnogi od njih navodno nakon godina provedenih u prisilnom radu.

Pad Čen Dži nije se dogodio iznenada, izvestio je Associated Press, već je bio rezultat niza događaja koji su se poklopili tokom poslednjih meseci. Njegovo izručenje Pekingu označilo je prelomni trenutak – u kojem je jedan od najpoznatijih poslovnih ljudi povezanih sa regionalnom industrijom internet prevara završio u rukama kineskih vlasti.

U pozadini svega odvijala se i šira geopolitička priča. Poslednjih godina industrija takozvanih "scam" centara u jugoistočnoj Aziji postala je globalni bezbednosni problem jer su takvi centri ciljali žrtve u Sjedinjenim Američkim Državama, Evropi i Kini. Zbog toga su Vašington i Peking – inače često rivali – počeli da vrše pritisak na zemlje regiona da razbiju mreže koje stoje iza tih operacija.

Za Kambodžu je situacija postala posebno osetljiva jer su mnogi od tih centara delovali upravo na njenoj teritoriji, često u oblastima koje su poslednjih godina doživele nagli razvoj kazina i nekretninskih projekata. Međunarodne organizacije i vlade zapadnih zemalja sve su otvorenije kritikovali Pnom Pen zbog tolerisanja takvih operacija.

Prema analitičarima koji prate bezbednosnu situaciju u regionu, upravo je kombinacija međunarodnih sankcija, finansijskih istraga i političkog pritiska dovela do toga da su kambodžanske vlasti početkom 2026. godine odlučile da deluju. Hapšenje i izručenje Čena Kini tako je postalo simbol šireg obračuna sa industrijom internet prevara koja se poslednjih godina razvila u jugoistočnoj Aziji i generiše desetine milijardi dolara godišnje.

Upravo zbog tog dramatičnog raspleta i sve većeg međunarodnog interesovanja, Bloomberg je objavio opsežnu rekonstrukciju Čenovog uspona i pada, pokušavajući da objasni kako je jedan preduzetnik uspeo godinama da gradi ogromno poslovno carstvo i mrežu političkih veza pre nego što su se međunarodne vlasti konačno okrenule protiv njega.

Ipak, stručnjaci upozoravaju da pad jednog čoveka ne znači i kraj industrije prevara u jugoistočnoj Aziji. Procene Ujedinjene nacije pokazuju da takvi "scam" centri generišu desetine milijardi dolara godišnje i zapošljavaju desetine, pa čak i stotine hiljada ljudi.

Zbog toga mnogi analitičari smatraju da će razotkrivanje cele mreže koju je Čen Dži izgradio trajati godinama. Njegovo hapšenje možda jeste najveći pojedinačni udarac toj industriji do sada, ali struktura koju je pomogao da izgradi – kombinacija digitalnih prevara, kriptovaluta i međunarodnih finansijskih mreža – i dalje postoji. Za vlasti širom sveta to znači da borba protiv takvih operacija tek ulazi u novu fazu.

(Telegraf Biznis/Jutarnji.hr)